Birleşik Krallık’ta fast-food (paket servis) pazarının en büyük aktörlerinden biri olan döner sektörü, benzeri görülmemiş bir darboğazdan geçiyor. Yıllardır İngiltere'nin dört bir yanındaki kasaba ve şehirlere hizmet veren döner dükkanları ve et üreticileri, artan küresel maliyetlerin ve değişen tüketici alışkanlıklarının ağır yükü altında ezilmeye başladı.
Sektörün öncü kuruluşlarından Hertfordshire Meat'in yöneticileri Enver Binbay ve Ali Fıstıkçı, piyasadaki son durumu değerlendirerek, üreticiden tüketiciye kadar uzanan kriz zincirinin görünmeyen yüzünü anlattı.
Et Fiyatlarında Şok Artış ve Kıtlık Endişesi
Sektörün ana girdisi olan tavuk ve kırmızı et fiyatlarındaki artışın sürdürülemez boyutlara ulaştığını belirten Enver Binbay, piyasanın adeta bir kıtlığa doğru sürüklendiğini ifade etti. "Tavuk ürünleri ağırlıklı olarak Polonya'dan geliyor. Ancak savaşın tedarik zincirine verdiği zarar nedeniyle maliyetler uçtu. Eskiden kilosunu 70 pence’e aldığımız kırmızı etin alışı bugün 8-9 sterlinleri buldu" diyen Binbay, buna eklenen Brexit maliyetlerinin de fiyatları yukarı çektiğini vurguladı. Sektör temsilcileri, yakın gelecekte Avrupa genelinde belirli tavuk ürünlerinde bir kıtlık yaşanmasından ve bunun da fiyatları daha da katlamasından endişe ediyor.
Giderler Katlandı, Dükkanlar Kapanıyor
Maliyet artışları sadece ham maddeyle sınırlı değil. Sektörün bir diğer temsilcisi Ali Fıstıkçı, enerji ve lojistik giderlerindeki şok edici artışlara dikkat çekerek, "Fabrikamızın elektrik faturası 6-7 bin sterlinlerden 10 bin sterlinlere ulaştı. Sadece 6 dağıtım aracımızın (van) haftalık yakıt maliyeti bin 200 sterlin arttı" diyerek durumun ciddiyetine dikkat çekti. Artan bu maliyetlerin kebap shop diye bilinen dükkanları iflas noktasına getirdiğini belirten üreticiler, restoran kültürünün yoğun olduğu Norwich gibi şehirlerde bile günlük cirosu binlerce sterlin olan köklü kebap dükkanlarının kepenk kapatmaya başladığını aktardı. Pandemi sonrası tüketicilerin evde yemek yapma alışkanlığının artması ve 4 kişilik bir ailenin dışarıda yemek maliyetinin 100 sterlini bulması, talebi de önemli ölçüde düşürdü.
'Merdiven Altı' Üretim ve Haksız Rekabet
Kurumsal üreticilerin en çok şikayet ettiği konulardan biri de sektördeki denetimsizlik ve "merdiven altı" üretim. İşletme maliyetlerini düşürmek için kalite standartlarından ödün veren ve sadece araçlarıyla toptan satış yapan aracılar, (vancılar) piyasada haksız rekabete yol açıyor. Kırmızı etin kilosunun 8 sterlin olduğu bir dönemde, bazı satıcıların dükkanlara 3.30 sterline döner sunduğuna dikkat çeken üreticiler, bazı dükkanlarda kalitesiz et ürünlerinin yoğun baharatlarla maskelenerek tüketiciye sunulduğuna dair iddiaların, sektörün itibarını ciddi şekilde zedelediğinin altını çiziyor.
Kurumsallaşma, Markalaşma ve Lisans Şartı Çağrısı
Dönerin Almanya'da olduğu gibi her kesimden saygı gören, kaliteli bir yiyecek olarak konumlandırılması gerektiğini vurgulayan Enver Binbay, yerel yönetimlerin (council) ve Sağlık Bakanlığı'nın denetimlerini artırmasını talep ediyor. Sektör temsilcileri, merdiven altı üretimin önüne geçilmesi ve gıda güvenliğinin sağlanması için İngiltere genelindeki üretici firmaların bir araya gelerek zorunlu bir "Kalite Lisansı" ve “Markalaşma” sistemi oluşturması gerektiğinin altını çiziyor. Aksi takdirde, hem İngiltere'deki Türk gıda sektörünün prestij kaybına uğrayacağı hem de köklü işletmelerin birer birer kapanma tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı vurguluyor.
